EHRENFEST-AFANASSJEWA, Tatiana Alekseevna. Wis- en natuurkundige, wiskundedidacticus (Kiev, 19 november 1876 – Leiden, 14 april 1964). Gehuwd in 1904 met Paul Ehrenfest (1880-1933). Uit dit huwelijk werden twee zoons en twee dochters geboren.
Tatiana Ehrenfest Afanassjewa groeide op in St. Petersburg bij haar oom Peter Afanassjev. Na haar studie wis- en natuurkunde in Petersburg werkte zij daar als docente aan een meisjesgymnasium en aan de vrouwenuniversiteit. Tijdens haar vervolgstudie bij Felix Klein en David Hilbert in Göttingen leerde zij Paul Ehrenfest kennen. Van 1907 tot 1912 woonde en werkte het echtpaar Ehrenfest in Petersburg. In 1912 viel Paul Ehrenfest de eer te beurt Nobelprijswinnaar H.A. Lorentz op te volgen als hoogleraar theoretische fysica in Leiden.
Literatuur
Links
Publicaties
Archief
Auteur: Ed de Moor
Laatst gewijzigd: december 2009
Tatiana Ehrenfest publiceerde op natuurkundig gebied, maar trok vooral de aandacht met haar ideeën over het meetkundeonderwijs, dat zich volgens haar in drie onderwijsleerfasen diende te voltrekken: intuïtief (10-12 jarigen), systematisch (12-16 jarigen) en axiomatisch (16-18 jarigen). De intuïtieve fase werd gekenmerkt door aanschouwelijkheid, gebruikmaking van evidente begrippen en ruimtelijke verschijnselen. Een zelfzoekende houding van de leerling was daarbij essentieel. Voor zo’n propedeutische cursus stelde zij de Übungensammlung, een bundel van 200 meetkundige opgaven en activiteiten, samen. Een discussie met E.J. Dijksterhuis over de intuïtieve aanpak had in 1924 al geleid tot de verschijning van een tijdschrift voor de didactiek van de wiskunde, al spoedig onder de naam Euclides.
Vanaf 1936 werd Tatiana Ehrenfest de drijvende kracht van de Wiskundewerkgroep van de Werkgemeenschap voor Vernieuwing van Opvoeding en Onderwijs. Hieraan namen leraren, maar ook wetenschappers als Evert Beth, Marcel Minnaert en Philip Kohnstamm deel. De werkgroep leverde, vooral na 1945, belangrijke en soms beslissende bijdragen aan de ontwikkeling van het wiskundeonderwijs in Nederland.
Als belangrijkste doel van het wiskundeonderwijs zag Tatiana Ehrenfest het ‘leren denken’. Hierover raakte zij in 1951 in een discussie met Hans Freudenthal, die toen wars was van het geloof in de vormende waarde van de wiskunde.
Manifest effect op leerplannen hebben de ideeën van Tatiana Ehrenfest niet gehad. Wel zijn invloeden zichtbaar in het nooit uitgegeven werk van Piet van Albada en in de schoolboeken van W. Reindersma en de Van Hieles. In de ‘kijkmeetkunde’, zoals die zich sinds 1975 heeft ontwikkeld, zijn letterlijk opgaven uit de Übungensammlung aan te wijzen.
P.M. van Hiele en G. Krooshof (1964), 'Tatiana Ehrenfest Afanassjewa', Euclides 39(6) pp. 257-259.
E. de Moor (1993), 'Het "gelijk" van Tatiana Ehrenfest Afanassjewa', Nieuwe Wiskrant 12(4) pp.15-24.
E. de Moor (2000), 'Wat wilde Tatiana Ehrenfest-Afanassjewa?', Euclides 75(4) pp.117-123
P. und T. Ehrenfest. Begriffliche Grundlagen der statistischen Auffassung in der Mechanik. Encyklopädie der mathematischen Wissenschaften. Vol IV,part 2, Article IV 32 (Leipzig: Teubner,1911)
T. Ehrenfest-Afanassjewa (1924). Wat kan en moet het meetkundeonderwijs aan een niet-wiskundige geven? Groningen: J.B. Wolters.
T. Ehrenfest-Afanassjewa (1931). Übungensammlung zu einer geometrischen Propädeuse. Den Haag: Martinus Nijhoff.
T. Ehrenfest-Afanassjewa (1946). Relevia, een nieuw economisch systeem, een orde, waarin ik zelf ook graag zou willen leven. L.J.C. Boucher, Den Haag.
T. Ehrenfest-Afanassjewa en H. Freudenthal (1951). Kan het wiskundeonderwijs tot de opvoeding van het denkvermogen bijdragen? Purmerend: J. Muusses.
T. Ehrenfest-Afanassjewa (1960). Didactische opstellen. Zutphen: W.J Thieme & Cie.